AI-geletterdheid verplicht: vanaf welke datum?

De korte versie: de verplichting tot AI-geletterdheid geldt sinds 2 februari 2025. Vanaf die datum moeten aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen maatregelen nemen om hun personeel voldoende AI-geletterd te maken. Dit volgt uit artikel 4 van de EU AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689).

Wat zegt de wet precies?

Artikel 4 formuleert de verplichting als volgt:

"Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om in de best mogelijke mate een voldoende niveau van AI-geletterdheid te waarborgen van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen beheren of gebruiken."

Let op de formulering: de wet vraagt om maatregelen om in de best mogelijke mate een voldoende niveau te waarborgen. Het is geen verplichting tot een specifiek certificaat of een vast lesprogramma — wel een verplichting om aantoonbaar iets te doen, passend bij de rol, de context en de risico's van de gebruikte AI-systemen.

Is er een boete voor artikel 4?

Nee — er is geen aparte boete voor het niet waarborgen van AI-geletterdheid onder artikel 4. Het boeteregime van artikel 99 — tot €35 miljoen / 7% (verboden praktijken uit artikel 5), tot €15 miljoen / 3% (overige verplichtingen voor operatoren) en tot €7,5 miljoen / 1% (onjuiste informatie) — kent geen aparte categorie voor artikel 4. Markttoezichthouders kunnen een ontbrekend of ontoereikend AI-geletterdheidsprogramma wel meewegen als verzwarende omstandigheid bij de beoordeling van gerelateerde overtredingen.

Wie houdt er in Nederland toezicht?

In Nederland is de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) een centrale toezichthouder op de AI-verordening. De AP beschrijft AI-geletterdheid als een doorlopende cyclus van vier stappen: breng in kaart, stel doelen, voer uit en evalueer. Het Nederlandse toezichtmodel is hybride en op meerdere autoriteiten gebouwd; de precieze invulling hangt af van de sector en het AI-systeem en is op het moment van schrijven nog onderwerp van wetgeving in consultatie.

Hoe begint u?

Volg het vier-stappenplan van de AP als kapstok:

1. Breng in kaart welke AI-systemen uw organisatie gebruikt en wie ermee werkt.
2. Stel doelen voor het gewenste niveau van AI-geletterdheid per rol.
3. Voer uit: bied training aan die past bij rol, context en risico.
4. Evalueer en herhaal — AI-geletterdheid is geen eenmalige actie.

Wilt u dit aantoonbaar maken voor een audit? Begin met een AI-register en een rolgericht trainingstraject, en leg de resultaten vast.